Derk-Jan Eppink

Van buitenaf lijkt de race om de Republikeinse nominatie voor het presidentschap een vermakelijk moddergevecht tussen enkele doldrieste kandidaten, met als gevolg dat president Obama niet veel hoeft te doen voor zijn herverkiezing. Dat is gezichtsbedrog. Er is een sterke onderstroom in de Amerikaanse samenleving die de electorale positie van de Republikeinen versterkt. Obama zal alles uit de kast moeten halen voor four more years.

Bij veel Amerikanen is er een gevoel dat Obama zijn taak niet aan kan. Hij is een fatsoenlijke man, met een perfect gezin maar hij lijkt een beetje op een stagiaire in het Witte Huis. Zijn plan voor de hervorming van de gezondheidszorg(Obamacare) stuit op veel weerstand, de oplopende schuld is een nationale bedreiging, de werkloosheid hoger dan onder zijn voorganger en de regelzucht van zijn regering grenzeloos.

Dat gevoel van onzekerheid heeft een electorale opstuwing veroorzaakt ten gunste van de Republikeinen die na hun nederlaag in 2008 uitgeteld leken te zijn. In 2010 kwam de correctie al bij de verkiezingen voor het Congres, voortgestuwd door de tea party. De Republikeinen behaalden een enorme meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en verzetten zich tegen Obamacare en de snelle stijging van de overheidsschuld. Aanstaande november kiest Amerika niet alleen een president, maar ook een derde van de Senaat. Nu hebben de Democraten een meerderheid van 53 zetels; de Republikeinen hebben er 47. De kans is groot dat er ook een Republikeinse meerderheid komt in de Senaat. Er komen 23 Democratische zetels vrij en 10 Republikeinse. De Republikeinen hoeven netto maar 4 zetels op de Democraten te veroveren voor een meerderheid. Van de 23 Democratische zetels staan er ten minste 10 zwaar onder druk. Bij de Republikeinen maar een: de zetel van Scott Brown in Massachusetts. Het is niet uitgesloten dat de Republikeinen in de buurt van 60 Senaatzetels komen.

Op het niveau van de staten is die onderstroom nog sterker. Zelfs Staten waarin Democraten van oudsher sterk zijn (Michigan, Wisconsin, Virginia, New Jersey) hebben nu een Republikeinse gouverneur. De Republikeinse greep op de parlementen van de staten wordt ook steeds groter: slechts enkele staten zoals Californie en Illinois blijven unisono Democratisch. Deze trend brengt veelbelovende politici voort zoals Marco Rubio (senator uit Florida), Paul Ryan (afgevaardigde uit Wisconsin) en een hele serie gouverneurs als Chris Christie (New Jersey) en Bob McDonnell (Virginia) die de Republikeinen een nieuw gezicht geven.

De electorale erosie van de Democraten bemoeilijkt Obama’s herverkiezing. Zelfs zijn kernaanhang kalft af: jongeren haken teleurgesteld af, Latino’s zijn ethisch conservatiever dan Obama, joden bekritiseren diens Israel-beleid en katholieken hekelen diens bemoeizucht met religie, zoals het voorstel om katholieke ziekenhuizen te verplichten voorbehoedsmiddelen te verstrekken.

Maakt dit de Republikeinen sterk genoeg om het Obama-tijdperk te sluiten?

Vorige week paradeerden de Republikeinse presidentskandidaten in Washington op de Conservative Political Action Conference (CPAC), de jaarlijkse hoogmis van de Amerikaanse conservatieven: Mitt Romney, Rick Santorum en Newt Gingrich. Ron Paul liet het afweten. Door een Europese bril lijkt zo’n bokswedstrijd tussen kandidaten desastreus. Maar dat is niet zo. Een harde voorverkiezing maakt een kandidaat sterker. Obama won in 2008 na een slopend gevecht met Hillary Clinton. Die tweestrijd maakte Obama sterker.

De race bij Republikeinen is uitgemond in een strijd tussen ‘Mitt Romney’ en de ‘niet Mitt Romney kandidaten’. Romney heeft een identiteitsprobleem bij de conservatieve partijbasis. Als gouverneur van het ‘progressieve’ Massachusetts heeft hij ‘progressieve’ standpunten ingenomen op onderwerpen als abortus en vrij wapenbezit. Hij moest verkozen in de staat van de Kennedy erfenis. Conservatieven uit het Amerikaanse hartland bekijken diens bekering tot conservatisme met scepsis. Hij is ‘gematigd’ en bovendien spreekt hij ook nog Frans. Romney heeft bovendien fouten gemaakt. Hij profileert zich volledig op ervaring, maar dat deed Clinton ook in 2008 en dat bleek niet voldoende. Hij heeft een offensieve agenda nodig. Daarnaast lijkt hij zich te schamen voor zijn rijkdom van circa 250 miljoen dollar. Hij stamelt in debatten als het daarover gaat. Tot overmaat van ramp zei hij ook nog dat hij ‘niet bezorgd is over de armen want er is voldoende opvang in de VS’. Dat is, eerlijk gezegd, betwistbaar. Hij schetst een beeld van een harteloze rijkeluiszoon die president wil worden.

De ‘niet Romney kandidaten’ Santorum en Gingrich hakken daar terecht op in. Romney moet blij zijn dat deze tekortkomingen nu al boven water komen, want Obama zou er in de herfst genadeloos mee afrekenen. Romney heeft ook het geluk dat meerdere ‘niet Romney kandidaten’ in de race blijven. Hij heeft ook een grotere campagnekas en organisatie dan zijn concurrenten. Romney ligt ook beter bij de zwevende kiezers dan zijn conservatieve concurrenten. Als hij op 6 maart (Super Tuesday) geen doorbraak weet te forceren, wordt het een lange weg naar de Conventie in Tampa eind augustus. Zijn voordeel als ‘gematigde’ bij de presidentsverkiezing is nu precies zijn nadeel bij de voorverkiezing.

-NRC Handelsblad, 14 Februari 2012