Derk-Jan Eppink

Twintig jaar na de vrijlating van Nelson Mandela bestrijdt de top van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) nog altijd spoken uit het verleden. Julius Malema, jeugdleider van het ANC, zingt vrolijk Shoot the Boer en bepleit nationalisering van de mijnbouw, terwijl de Zuid-Afrikaanse regering solidair is met vroegere strijdmakkers zoals Robert Mugabe en Moammar Gaddafi. De Dalai Lama was, na Chinese druk, ook niet welkom in Zuid-Afrika waarna gepensioneerd aartsbisschop Desmond Tutu opmerkte: ‘onze regering is erger dan de apartheidsregering’.

Tutu had de Tibetaanse geestelijk leider uitgenodigd maar zijn gast kreeg geen visum. Een vingerwijzing vanuit Peking was voldoende om het bezoek van de Dalai Lama te dwarsbomen. Tutu sprak president Zuma aan en raakte een gevoelige snaar. ‘We dachten een regering te hebben die gevoelig is voor de waarden van onze grondwet. Meneer Zuma, U en uw regering vertegenwoordigen me niet. U vertegenwoordigt uw eigen belangen. We bidden voor de val van een regering die ons niet vertegenwoordigt. Mubarak had een grote meerderheid. Gaddafi ook. Kijk uit, ik waarschuw U’.

Tutu was ongetwijfeld emotioneel en hij sprak, zoals vroeger, recht voor de raap. Uit zijn woorden spreekt grote teleurstelling over het bewind van het ANC na hoge verwachtingen die volgden op de vrijlating van Mandela in 1991 en de eerste vrije verkiezingen van 1994. In Zuid-Afrika heeft de blanke politieke elite plaatsgemaakt voor een zwarte die zeker niet minder corrupt is dan de blanke. Corruptieschandalen zijn dagelijkse kost en de zelfbediening van de politieke elite is schaamteloos. Intussen blijven in Zuid-Afrika de krottenwijken aangroeien en is de kloof tussen arm en rijk groter dan in Brazilië. Het ANC is er nooit in geslaagd vele miljoenen Zuid-Afrikaanse zwarten reële economische vooruitgang te brengen. Integendeel, president Mbeki heeft de Hiv epidemie volledig mismeesterd. Het ANC is sterk in retoriek maar zwak in resultaten. Naarmate het inroepen van de apartheidsdagen moeilijker wordt, groeit enkel de eigen verantwoordelijkheid.

Zuid-Afrika is de facto een éénpartijstaat, want er is geen partij die het ANC bedreigende concurrentie kan aandoen. Dit betekent dat de partijcultuur van het ANC maatgevend is en deze bestaat uit een strijdcultus die meer mythe is dan werkelijkheid. De leiders spreken over de struggle maar liggen al jaren in het vet van de macht. Het is dus niet verwonderlijk dat de oppositie tegen de ANC-top komt uit de linkervleugel van het ANC die de struggle heruitvindt. Het is politieke romantiek, maar van het gevaarlijk soort.

Een voorbeeld is Julius Malema, de leider van de ANC jeugdliga. Malema grijpt de kloof tussen rijk en arm aan om nationalisatie van de mijnbouw en onteigening van landbouwgrond van blanke boeren te eisen. Zijn grote voorbeeld is Robert Mugabe, president van Zimbabwe. Malema bezocht hem in 2002. Waar Malema’s heldenstatus vandaan komt is een raadsel. Zijn aandeel in de strijd tegen apartheid was marginaal: toen Mandela vrij kwam, was hij 9! Hij haalde zijn middelbare schooldiploma toen hij 21 was, met veel onvoldoendes. Niettemin woont Malema in Sandton, een rijke wijk van Johannesburg, is steenrijk en laat een villa van 16 miljoen rand bouwen. Hij rijdt in zijn Mercedes naar de arme townships om de revolutie te prediken. Waar zijn geld vandaan komt is eveneens een raadsel.

Malema is een antiapartheidsstrijder terwijl de apartheid al geruime tijd is afgeschaft; een soort verzetsstrijder na de oorlog. Hij oogst succes omdat hij de achillespees van het ANC raakt: onvoldoende economische vooruitzichten voor miljoenen havelozen.

Ook predikt hij revolutie buiten Zuid-Afrika. Volgens Malema is de regering van Botswana te vriendelijk voor het Westen en daarom bepleit hij regime change. Botswana is nota bene één van de weinige succesvolle Afrikaanse landen. Hij radicaliseert een koers die ooit door president Mbeki werd ingezet. Het Zuid-Afrikaanse buitenlands beleid is het laatste overblijfsel van het tiers mondisme; een radicaal-linkse opvatting waarin de Derde wereld als willoos slachtoffer van het kapitalistische Westen wordt afgeschilderd. In werkelijkheid is Afrika het slachtoffer van zijn eigen leiders.

Zuid-Afrika is oorverdovend stil bij Mugabe's plundering van Zimbabwe. Zuid-Afrika steunde het Gaddafi bijna tot de laatste snik. Vicepresident Motlanthe zei na de eerste bombardementen dat de NAVO moest worden veroordeeld wegens misdaden tegen de mensheid. Zuid-Afrika steunt het failliete Cuba en onthield zich van stemming bij een VN resolutie dat het geweld van de Syrische regering veroordeelde. Kortom: Zuid-Afrika staat aan de kant van de onderdrukker. Het ANC eiste ooit steun in zijn struggle, maar Zuid-Afrika torpedeert als democratie de struggle van andere volkeren.

Twintig jaar na dato hadden velen, net als Tutu, beter verwacht van de ‘Regenboognatie’. Zuid-Afrika werd niet de drijvende kracht van een Afrikaanse wedergeboorte, maar bleef mentaal de gevangene van zijn strijdcultus met zelfbeklag en antiwesterse retoriek. Zuid-Afrika werd vanuit het gehekelde Westen gesteund met miljarden euro aan ontwikkelingsgelden, als teken van hoop. Het werd een investering in valse hoop.

Bondskanselier Merkel en president Sarkozy deden wederom een poging 'politiek leiderschap' te vertonen nadat de economische realiteit hen ver was voorbij geschoten. In Parijs deden zij wat oude wijn in nieuwe zakken. Het kernprobleem van de Eurozone, de concurrentiekloof tussen Noord en Zuid, bleef onberoerd. De kernvraag, willen fiscaal behoudende landen een Transfer Unie, komt dichterbij. Het kernpunt, Eurobonds, stijgt op de politieke agenda. Waar is de democratie? Een EU-lidstaat die Eurobonds mede uitgeeft moet daarvoor de democratische legitimatie hebben van de bevolking via een referendum.

Zomer 2011 is voor de Euro een beproeving gebleken. Europa was Closed for Summer. Op 21 juli dachten EU leiders de crisis voorlopig te hebben bezworen met een tweede hulppakket voor Griekenland. Ondertussen stortte de Italiaanse obligatiemarkt in en moest de Europese Centrale Bank (ECB) Rome depanneren met de aankoop van Italiaanse obligaties. De groeicijfers van de Eurozone vallen tegen. De Duitse export zwakt af, terwijl Italië en Spanje stagneren. Geen prettige strandliteratuur.

Merkel en Sarkozy willen dat de Eurolanden binnen de Europese Raad twee keer per jaar bijeenkomen om over de Euro te spreken en een 'Economische Regering' vormen. Dit is eigenlijk al zo. Permanent Voorzitter van de Europese Raad, Herman Van Rompuy, moet deze voorzitten. Dat is de facto ook al zo. Merkel en Sarkozy pleiten voor een financiële transactie taks (FTT) maar daarvoor is geen unanimiteit in de Europese Unie. Een FTT heeft alleen zin als hij globaal wordt ingevoerd. Als de EU dat unilateraal doet, is het een schot in eigen voet want kapitaal is zeer mobiel. De Britse regering keert zich tegen een FTT, om de positie van Londen als globaal centrum van financiële diensten te beschermen.

De EU krijgt meer bevoegdheden om budgettaire discipline binnen de Eurozone af te dwingen. Het pakket voor Economic Governance - ook wel Sixpack genoemd - is klaar en wacht alleen nog op de instemming van het Europees Parlement. Het pakket bevat zes voorstellen voor de naleving van budgettaire discipline en het tegengaan van macro-economische onevenwichtigheden. Het pakket had al aangenomen kunnen zijn, als de Europese liberalen van Guy Verhofstadt in juli hadden ingestemd. Maar Verhofstadt wilde het onderste uit de kan en tilde het over de zomer. Een 'duur besluit' blijkt nu want het heeft de rust op de financiële markten zeker niet vergroot. Als Verhofstadt zijn halsstarrigheid volhoudt, zullen Merkel (en Sakozy) beslissen de Sixpack intergouvernementeel door te voeren, via de 'Economische Regering'. Zonder Europees Parlement.

De topontmoetingen tussen Merkel en Sarkozy scheren altijd langs de essentie: de concurrentiekloof tussen Noord- en Zuid-Europa. De Euro zal in problemen blijven zolang de Italiaanse en Spaanse economieën niet groeien. Griekenland en Portugal zitten onvermijdelijk in een uitzichtloze recessie. Aangezien die landen geen eigen munt kunnen devalueren, zouden ze een 'interne devaluatie' moeten doorvoeren via loonsverlagingen van 10 tot 20 procent. Maar dat krijgen de Zuid-Europese regeringsleiders er nooit door. Dus zoekt de EU naar mechanismen om een Transfer Unie te creëren waarbij een geldstroom van Noord naar Zuid wordt opgezet. De EU wordt dan België in het groot. Het meest vergaande mechanisme is de Eurobond.

Het ideaalbeeld is dat de Eurozone - met een economie van 9,2 biljoen euro, een gemeenschappelijke schuld van 87 procent van het BBP en een gemiddeld begrotingstekort van 4,4 procent - een sterke basis is om gemeenschappelijke obligaties uit te geven en zo biljoenen binnen te rijven om het zuiden te financieren.

Het is een sprookjesverhaal waarvan elke verslaafde droomt. Ook de schuldverslaafden in Europa.

1. Eurobonds lossen het kernprobleem, het concurrentieverlies van Zuid-Europese landen, niet op. Integendeel: ze geven zuurstof om onverstoord door te gaan. De Euro was voor hen een slaapmiddel; Eurobonds zijn dat ook.

2. Eurobonds moeten worden onderschreven door landen met een AAA-status op de obligatiemarkt, zoals Duitsland. Zoniet, krijgen Eurobonds een lagere status en loopt de rente vanzelf op. Landen met een AAA-status krijgen nu zélf te maken met economische stagnatie. De Franse status wordt betwijfeld. Het draagvlak verschrompelt

3. Eurobonds doen eigenlijk met risico wat Amerikaanse zakenbanken deden met hypothecaire kredieten. Ze verpakten de minder kredietwaardige met de beste en gaven deze de topstatus. Zo ontstonden toxic assets die de financiële markten vergiftigden. Zuid-Europese landen verbergen hun kredietonwaardigheid in de waarborg van de landen met AAA-status. Als deze de last niet meer kunnen dragen, wordt de Europese obligatiemarkt in één keer vergiftigd.

4. De scepsis in landen met de topstatus groeit en de electorale backlash dient zich aan. De bevolking van Duitsland, Nederland en Finland willen niet worden gegijzeld door ultramontaanse schuldenmakers.

Daarom moet de invoering van Eurobonds gepaard gaan met de instemming van de bevolking via een referendum. Eurobonds veranderen de Europese Unie in een Europese Schuldenunie. Kiezers moeten daarom het laatst woord krijgen bij de vraag of hun land meedoet? Eurobonds, ok! EU-landen die Eurobonds willen uitgeven beginnen maar alvast. Niemand houdt hen tegen.

Maar de EU heeft niet het recht Eurobonds op te leggen aan landen met spaarzame burgers, met de eis borg te staan voor landen waarvan de politieke kaste een gat in de hand heeft. De meeste revoluties in Europa zijn voor minder begonnen.

Greece has brought doom unto itself, but the European elite have now also begun to derail. The European Union governs its Greek protectorate by dictat. Soon Brussels will demand the return of the colonel's regime to push through the austerity package.

Greece is about to be sacrificed on the altar of European federalism that pursues an ever closer union; an ever closer European entity. The euro serves that purpose as a political tool. With the exceptions of Denmark and the United Kingdom, EU Member States that do not yet belong to the euro zone are automatically candidate members. They are supposed to enter the euro zone. Once in, one cannot get out. This is the European version of the Brezhnev doctrine: in the Soviet Union, joining the 'socialist family' was an irreversible process. The European Union does not have an army (fortunately), but financially blackmails towards the same goal.

Everyone outside Brussels knows that Greece will not recover within the euro zone. The country is collapsing without gaining competitiveness. For tourists Greece remains too expensive. They go to Tyrjet. Rich Greeks flee, as do young talented Greeks. The country is left with strikers and demonstrators. The weak state cannot be kept in a state of austerity for years on end, and the country remains the festering wound of the euro zone.

The European elite are in a state of denial. An exit from the euro zone is seen as capitulation of European federalism. European integration could become 'reversible'. The European Commission, guardian of this ideal, declared that an 'exit clause' is not consistent with the dogma of the ever closer union. This is remarkable because the Lisbon Treaty contains such a clause for the European Union, designed to blackmail Ireland in case of referenda.

The European elite never expected that an 'orderly departure' from the euro zone would ever be needed. The euro became the centerpiece of a religion. On February 5, 2010 European Commission President Jose Manuel Barroso said that the euro zone is the protective shield against the crisis. On February 24, 2010 the liberal leader in the European Parliament, Guy Verhofstadt, euphorically called on the British conservatives that there will come a day when they will beg to join the euro zone. In 2009, Labour MEP Richard Corbett said: "The euro is a rock of stability". Corbett lost his seat in the European Parliament, notably to the British National Party (BNP). He is now a senior adviser to President of the European Council Herman Van Rompuy.

What is the cause of this blindness? The European elite were always surrounded by yes-men, most importantly the Financial Times (FT). The British business newspaper became the regular of the European Commission. In exchange for support to the 'European project', the FT gets inside scoops. On May 26, 2008 the main article headlined: "Happy Birthday for the Economic and Monetary Union. The currency union is a huge success". The monetary union was a 'triumph of political will from a generation of visionary leaders'. The European elite perceive this kind of lapdog behaviour as self-affirmation. The British Conservative politician William Hague, now Foreign Secretary, called the euro a 'burning building without an exit'. That was not yesterday but... in 1997. He was written off as a creature of Little Englandism. The FT abused Europe for British domestic politics. The newspaper described the Conservative Party as the 'nasty party' and argued in favour of British membership of the euro.

The BBC did the same by giving a forum to mostly 'pro European politicians'. Diane Coyle, vice president of the BBC Trust once called euro critics 'old men with more interest in the past than in the future'. The BBC reported that General Motors, Sony and Toyota would leave the UK if the country would fail to join the euro. The message was fantasy. In 2005, an inquiry concluded that the BBC had 'serious problems' with its coverage on the EU. "The BBC did not manage to remain impartial". Rod Liddle, editor of the radio programme 'Today' said: "The ethos of the BBC was that eurosceptics were xenophobes. The BBC was institutional for the euro".

BBC and FT became standards for European coverage. EU correspondents took it upon themselves to 'educate' the home front. In doing so, they became a channel of EU institutions. To promote 'pro European coverage', both the European Commission and the European Parliament organised 'press prizes' with big prize pools. There is the European press prize against discrimination (first prize 12,000 euros), a press prize of the European Parliament with a prize pool of 20,000 euros, and an EU Health Prize (13,000 euros). Additionally, the European Commission finances its cheerleaders such as the Union of European Federalists, the European International Movement and Friends of Europe. Think tanks also receive European subsidies, to think 'pro European'.

With so much self-adulation, the euro crisis is a cruel awakening. It is exactly the lack of candid and critical thinking that made the crisis so fundamental. The governing Brussels bunker mentality is now a threat to freedom and democracy.